بررسی پایایی پرسشنامه

بررسی می‌کند نمره‌های حاصل از یک پرسشنامه در شرایط مشخص تا چه اندازه سازگار و کم‌خطا هستند.

در این راهنما، بررسی پایایی پرسشنامه ابتدا با زبان ساده و سپس با جزئیات فنی، مثال، اندازه اثر و شیوه گزارش بررسی می‌شود.

سؤال مناسب باید جامعه، متغیرها و نوع مقایسه یا رابطه را روشن کند.

• نمونه درست: آیا گویه‌های مقیاس رضایت، سازه‌ای نسبتاً منسجم را اندازه می‌گیرند و نمره کل آن قابل اتکاست؟
• نمونه نامناسب: آیا پرسشنامه همان سازه موردنظر را واقعاً می‌سنجد؟ این سؤال درباره روایی است، نه صرفاً پایایی.

پیش از انتخاب آزمون این چهار تصمیم را به‌ترتیب کنترل کنید.

1. ۱هدف پژوهش را به مقایسه، رابطه یا سنجش پایایی تبدیل کنید.
2. ۲ساختار متغیرها را مشخص کنید: هر سطر یک پاسخ‌دهنده و هر ستون یک گویه است؛ گویه‌ها باید متعلق به مقیاس یا خرده‌مقیاس مشخص باشند.
3. ۳مستقل یا وابسته بودن مشاهده‌ها را از طراحی مطالعه تشخیص دهید.
4. ۴مفروضه‌ها و گزینه‌های جایگزین را پیش از دیدن مقدار p بررسی کنید.

هر سطر یک پاسخ‌دهنده و هر ستون یک گویه است؛ گویه‌ها باید متعلق به مقیاس یا خرده‌مقیاس مشخص باشند.

واحد تحلیل می‌تواند فرد، محصول، شرکت یا رخداد باشد. تعریف آن باید در روش پژوهش نوشته شود و با هر سطر فایل داده تطابق داشته باشد.

• قصد ساخت یا ارزیابی نمره یک مقیاس چندگویه‌ای را دارید.
• همه گویه‌های یک خرده‌مقیاس جهت نمره‌گذاری یکسان دارند.
• ساختار عاملی یا تعریف سازه، محاسبه یک نمره ترکیبی را توجیه می‌کند.

• گویه‌ها چند سازه متفاوت را بدون تفکیک خرده‌مقیاس پوشش می‌دهند.
• فقط با افزایش آلفا می‌خواهید روایی پرسشنامه را اثبات کنید.
• برای شاخص‌های تک‌گویه‌ای آلفای کرونباخ معنا ندارد.

هر سطر یک واحد تحلیل و هر ستون یک متغیر است. نام ستون‌ها کوتاه، یکتا و بدون سلول ادغام‌شده باشد.

• id: شناسه پاسخ‌دهنده
• item01 تا itemNN: پاسخ گویه‌ها
• اختیاری: time برای بازآزمایی

برای هر ستون، تعریف، مقیاس، کدهای مجاز و شیوه نمایش داده گمشده را ثبت کنید. جهت گویه‌ها یا ترتیب گروه‌ها باید پیش از تحلیل روشن باشد.

• شناسه‌ها باید یکتا باشند.
• املای طبقات را یکسان کنید.
• کدهای ویژه مانند ۹۹ را از مقدار واقعی جدا نگه دارید.

تعداد و درصد داده گمشده را برای متغیرهای اصلی گزارش کنید. حذف خودکار سطرها می‌تواند حجم نمونه و ترکیب گروه‌ها را تغییر دهد.

مفروضه‌ها ویژگی طراحی و داده‌اند و با یک آزمون جانبی به‌تنهایی تأیید نمی‌شوند.

• نمره‌گذاری صحیح گویه‌های معکوس
• یک‌بعدی بودن تقریبی مقیاس برای تفسیر یک ضریب کلی
• هم‌جهت بودن گویه‌ها
• نبود الگوی سیستماتیک داده گمشده
• توجه به سطح سنجش و توزیع گویه‌ها

همبستگی گویه–کل اصلاح‌شده، ماتریس همبستگی، α if item deleted، توزیع نمره‌ها، کف/سقف و ساختار عاملی.

نمودار باید قبل از نتیجه آزمون دیده شود؛ یک مقدار پرت می‌تواند هم آماره و هم تفسیر علمی را تغییر دهد.

حجم نمونه را بر اساس اندازه اثر مورد انتظار، سطح خطا، توان و طراحی مطالعه تعیین کنید. معنی‌داری آزمون روی داده نهایی جای محاسبه توان پیشینی را نمی‌گیرد.

1. ۱تعداد سطرها و شناسه‌های تکراری را کنترل کنید.
2. ۲توصیف متغیرها و گروه‌ها را ببینید.
3. ۳داده گمشده و نقاط پرت را بررسی کنید.
4. ۴مفروضه‌های مرتبط را ثبت کنید.
5. ۵آزمون اصلی و تحلیل حساسیت را پیش از نتیجه مشخص کنید.

فرض‌ها درباره جامعه آماری نوشته می‌شوند و باید پیش از مشاهده نتیجه روشن باشند.

پرسشنامه رضایت ۱۲ گویه‌ای توسط ۱۸۰ نفر تکمیل شده است؛ دو گویه معکوس ابتدا بازکدگذاری و سپس خرده‌مقیاس‌ها جداگانه بررسی می‌شوند.

ابتدا آمار توصیفی، تعداد مشاهده معتبر و نمودار مناسب را تهیه کنید؛ سپس آزمون استنباطی را اجرا کنید.

آلفا تابع تعداد گویه‌ها و میانگین همبستگی میان آن‌هاست. مقدار بالا الزاماً یک‌بعدی بودن، روایی یا کیفیت همه گویه‌ها را ثابت نمی‌کند.

برای آلفا درجه آزادی مانند آزمون t گزارش نمی‌شود؛ بهتر است فاصله اطمینان بوت‌استرپ یا تحلیلی ارائه شود.

درجه آزادی باید همراه آماره گزارش شود، مگر روش انتخابی ذاتاً درجه آزادی کلاسیک نداشته باشد.

مقدار p احتمال مشاهده نتیجه‌ای دست‌کم به این شدت است، به شرط درست بودن فرض صفر و مفروضه‌های تحلیل.

• p احتمال درست بودن فرض صفر نیست.
• p شدت یا اهمیت عملی نتیجه نیست.
• تصمیم علمی نباید فقط به عبور از مرز ۰٫۰۵ وابسته باشد.

شاخص پیشنهادی برای این تحلیل: آلفای کرونباخ، امگای کل/سلسله‌مراتبی و ICC برای بازآزمایی. اندازه اثر باید با زمینه تخصصی و فاصله اطمینان تفسیر شود.

حذف گویه فقط به‌دلیل افزایش جزئی آلفا مجاز نیست؛ محتوا، بار عاملی، جهت گویه و پوشش سازه باید هم‌زمان بررسی شوند.

تحلیل جایگزین یا حساسیت: امگای مک‌دونالد برای بارهای نابرابر؛ آلفای ترتیبی برای گویه‌های لیکرتی با همبستگی پلی‌کوریک؛ ICC یا ضریب توافق برای بازآزمایی/ارزیابان.

معنی‌داری آماری به‌تنهایی علت و معلول را ثابت نمی‌کند. طرح پژوهش، تقدم زمانی، انتخاب نمونه و متغیرهای مخدوش‌گر تعیین می‌کنند چه استنباطی مجاز است.

1. ۱هر گویه را در یک ستون و هر پاسخ‌دهنده را در یک سطر قرار دهید.
2. ۲گویه‌های معکوس را با فرمول درست بازکدگذاری کنید.
3. ۳واریانس هر گویه و واریانس نمره کل را محاسبه و در فرمول α قرار دهید.
4. ۴برای امگا، فاصله اطمینان و داده گمشده از نرم‌افزار آماری استفاده کنید.

1. ۱Analyze ← Scale ← Reliability Analysis
2. ۲گویه‌های یک خرده‌مقیاس را وارد و Model=Alpha را انتخاب کنید.
3. ۳در Statistics، Item، Scale و Scale if item deleted را فعال کنید.
4. ۴آلفا، همبستگی گویه–کل، گویه‌های معکوس و منطق محتوایی را با هم بررسی کنید.

نام ستون‌ها را با فایل خود تطبیق دهید و خروجی، نسخه R و تصمیم‌های پیش‌پردازش را ذخیره کنید.

library(psych)
items <- data[c('item01','item02','item03','item04')]
result <- psych::alpha(items, check.keys = TRUE)
result$total
result$item.stats

پیش از اجرا، آرایه‌ها یا DataFrame را از نظر داده گمشده، نوع ستون و تعداد مشاهده کنترل کنید.

import pingouin as pg
items = data[['item01','item02','item03','item04']]
alpha, ci = pg.cronbach_alpha(data=items)
print(alpha, ci)

امگای مک‌دونالد برای بارهای نابرابر؛ آلفای ترتیبی برای گویه‌های لیکرتی با همبستگی پلی‌کوریک؛ ICC یا ضریب توافق برای بازآزمایی/ارزیابان.

اعداد و عبارت‌های جای‌خالی را با خروجی واقعی جایگزین کنید و آمار توصیفی را کنار آزمون بیاورید.

مقیاس رضایت ۱۲گویه‌ای در این نمونه سازگاری درونی … نشان داد، Cronbach’s α=…، 95% CI […] و McDonald’s ω=… . همبستگی گویه–کل اصلاح‌شده بین … تا … بود؛ تصمیم درباره نگهداشت گویه‌ها با توجه به ساختار عاملی و محتوای سازه انجام شد.

• سؤال، جامعه و واحد تحلیل روشن است.
• فایل داده و کدگذاری کنترل شده است.
• مفروضه‌ها و محدودیت‌ها گزارش شده‌اند.
• آماره، مقدار p و حجم نمونه درج شده‌اند.
• اندازه اثر آلفای کرونباخ، امگای کل/سلسله‌مراتبی و ICC برای بازآزمایی گزارش شده است.
• فاصله اطمینان و آمار توصیفی آمده‌اند.
• کد یا Syntax تحلیل نگهداری شده است.
• نتیجه فراتر از طراحی مطالعه تفسیر نشده است.