شرکت آمار صنعت توس
شماره ثبت: ۲۶۸۹۹سال تأسیس: ۱۳۸۵۰۲۱-۷۷۶۵۹۲۳۵
دانشنامه تحلیل دادهراهنمای جامع آزمون‌های پایهبه‌روزرسانی ۱۴ شهریور ۱۴۰۵

آزمون‌های ناپارامتریک

آزمون ویلکاکسون زوجی

مقایسه دو اندازه‌گیری وابسته با رتبه اختلاف‌ها؛ همراه با ties، صفرها و اندازه اثر

بررسی می‌کند توزیع اختلاف‌های زوجی حول صفر متقارن است یا جابه‌جایی منظمی دارد. این مقاله انتخاب روش، آماده‌سازی داده، مفروضه‌ها، منطق محاسبه، اندازه اثر، اجرای نرم‌افزاری و گزارش علمی را بدون پرش و با زبان روشن آموزش می‌دهد.

فصل اول

انتخاب درست آزمون

از سؤال پژوهش شروع می‌کنیم و پیش از هر محاسبه مطمئن می‌شویم این آزمون با داده و طراحی مطالعه سازگار است.

۰۱

آزمون ویلکاکسون زوجی چیست؟

[1][2][3]

بررسی می‌کند توزیع اختلاف‌های زوجی حول صفر متقارن است یا جابه‌جایی منظمی دارد.

در این راهنما، آزمون ویلکاکسون زوجی ابتدا با زبان ساده و سپس با جزئیات فنی، مثال، اندازه اثر و شیوه گزارش بررسی می‌شود.

۰۲

سؤال پژوهش را چگونه بنویسیم؟

[1][2][3]

سؤال مناسب باید جامعه، متغیرها و نوع مقایسه یا رابطه را روشن کند.

  • نمونه درست: آیا شدت درد همان بیماران پس از درمان نسبت به قبل تغییر کرده است؟
  • نمونه نامناسب: آیا دو گروه مستقل تفاوت دارند؟ برای آن من‌ویتنی یا t مستقل لازم است.
۰۳

مسیر کوتاه تصمیم‌گیری

[1][2][3]

پیش از انتخاب آزمون این چهار تصمیم را به‌ترتیب کنترل کنید.

  1. ۱هدف پژوهش را به مقایسه، رابطه یا سنجش پایایی تبدیل کنید.
  2. ۲ساختار متغیرها را مشخص کنید: دو اندازه‌گیری مرتبط با مقیاس حداقل ترتیبی و شناسه جفت.
  3. ۳مستقل یا وابسته بودن مشاهده‌ها را از طراحی مطالعه تشخیص دهید.
  4. ۴مفروضه‌ها و گزینه‌های جایگزین را پیش از دیدن مقدار p بررسی کنید.
۰۴

نوع متغیرها و واحد تحلیل

[1][2][3]

دو اندازه‌گیری مرتبط با مقیاس حداقل ترتیبی و شناسه جفت.

واحد تحلیل می‌تواند فرد، محصول، شرکت یا رخداد باشد. تعریف آن باید در روش پژوهش نوشته شود و با هر سطر فایل داده تطابق داشته باشد.

۰۵

چه زمانی این آزمون مناسب است؟

[1][2][3]
  • داده‌ها قبل/بعد یا جفت‌شده‌اند.
  • اختلاف‌ها رتبه‌پذیرند.
  • t زوجی به‌دلیل مقیاس یا توزیع مناسب نیست.
۰۶

چه زمانی آزمون دیگری لازم است؟

[1][2][3]
  • زوج‌ها مستقل از هم تعریف نشده‌اند.
  • بیش از دو زمان دارید؛ فریدمن یا مدل آمیخته بررسی شود.
  • توزیع اختلاف‌ها به‌شدت نامتقارن است؛ آزمون علامت ممکن است شفاف‌تر باشد.
فصل دوم

آماده‌سازی داده و مفروضه‌ها

فایل داده را به شکل قابل تحلیل می‌سازیم، خطاهای کدگذاری را می‌یابیم و مفروضه‌های آزمون را کنترل می‌کنیم.

۰۷

فایل Excel یا CSV چگونه باشد؟

[1][2][3]

هر سطر یک واحد تحلیل و هر ستون یک متغیر است. نام ستون‌ها کوتاه، یکتا و بدون سلول ادغام‌شده باشد.

  • id: شناسه
  • before: پیش
  • after: پس
۰۸

کدگذاری و فرهنگ داده

[1][2][3]

برای هر ستون، تعریف، مقیاس، کدهای مجاز و شیوه نمایش داده گمشده را ثبت کنید. جهت گویه‌ها یا ترتیب گروه‌ها باید پیش از تحلیل روشن باشد.

  • شناسه‌ها باید یکتا باشند.
  • املای طبقات را یکسان کنید.
  • کدهای ویژه مانند ۹۹ را از مقدار واقعی جدا نگه دارید.
۰۹

داده‌های گمشده

[1][2][3]

تعداد و درصد داده گمشده را برای متغیرهای اصلی گزارش کنید. حذف خودکار سطرها می‌تواند حجم نمونه و ترکیب گروه‌ها را تغییر دهد.

۱۰

مفروضه‌های اختصاصی

[1][2][3]

مفروضه‌ها ویژگی طراحی و داده‌اند و با یک آزمون جانبی به‌تنهایی تأیید نمی‌شوند.

  • جفت‌سازی صحیح
  • استقلال زوج‌ها
  • قابلیت رتبه‌بندی اختلاف‌ها
  • تقارن اختلاف‌ها برای تفسیر جابه‌جایی مکانی
۱۱

نقاط پرت، توزیع و نمودار تشخیصی

[1][2][3]

نمودار خطی زوج‌ها، توزیع اختلاف و تعداد اختلاف‌های مثبت، منفی و صفر.

نمودار باید قبل از نتیجه آزمون دیده شود؛ یک مقدار پرت می‌تواند هم آماره و هم تفسیر علمی را تغییر دهد.

۱۲

حجم نمونه و توان

[1][2][3]

حجم نمونه را بر اساس اندازه اثر مورد انتظار، سطح خطا، توان و طراحی مطالعه تعیین کنید. معنی‌داری آزمون روی داده نهایی جای محاسبه توان پیشینی را نمی‌گیرد.

۱۳

کنترل نهایی پیش از محاسبه

[1][2][3]
  1. ۱تعداد سطرها و شناسه‌های تکراری را کنترل کنید.
  2. ۲توصیف متغیرها و گروه‌ها را ببینید.
  3. ۳داده گمشده و نقاط پرت را بررسی کنید.
  4. ۴مفروضه‌های مرتبط را ثبت کنید.
  5. ۵آزمون اصلی و تحلیل حساسیت را پیش از نتیجه مشخص کنید.
فصل سوم

محاسبه و تفسیر نتیجه

با یک مثال، فرض‌ها، آماره، مقدار p، اندازه اثر و محدودیت‌های استنباط را مرحله‌به‌مرحله می‌خوانیم.

۱۴

فرض صفر و فرض مقابل

[1][2][3]

فرض‌ها درباره جامعه آماری نوشته می‌شوند و باید پیش از مشاهده نتیجه روشن باشند.

H₀

توزیع اختلاف‌های زوجی حول صفر قرار دارد.

H₁

اختلاف‌ها به‌طور منظم مثبت یا منفی‌اند.

۱۵

مثال آموزشی

[1][2][3]

شدت درد ۱۸ بیمار قبل و بعد ثبت می‌شود؛ اختلاف صفر کنار گذاشته و قدرمطلق بقیه رتبه‌بندی می‌شود.

ابتدا آمار توصیفی، تعداد مشاهده معتبر و نمودار مناسب را تهیه کنید؛ سپس آزمون استنباطی را اجرا کنید.

۱۶

آماره آزمون چگونه ساخته می‌شود؟

[1][2][3]

علامت اختلاف جهت و رتبه قدرمطلق بزرگی نسبی تغییر را وارد می‌کند. روش برخورد با صفر و ties باید مشخص باشد.

W⁺ = مجموع رتبه اختلاف‌های مثبت
۱۷

درجه آزادی و توزیع مرجع

[1][2][3]

آزمون دقیق df کلاسیک ندارد؛ برای تقریب بزرگ‌نمونه Z گزارش می‌شود.

درجه آزادی باید همراه آماره گزارش شود، مگر روش انتخابی ذاتاً درجه آزادی کلاسیک نداشته باشد.

۱۸

مقدار p را درست تفسیر کنید

[1][2][3]

مقدار p احتمال مشاهده نتیجه‌ای دست‌کم به این شدت است، به شرط درست بودن فرض صفر و مفروضه‌های تحلیل.

  • p احتمال درست بودن فرض صفر نیست.
  • p شدت یا اهمیت عملی نتیجه نیست.
  • تصمیم علمی نباید فقط به عبور از مرز ۰٫۰۵ وابسته باشد.
۱۹

اندازه اثر

[1][2][3]

شاخص پیشنهادی برای این تحلیل: همبستگی رتبه‌ای زوجی یا r=Z/√N. اندازه اثر باید با زمینه تخصصی و فاصله اطمینان تفسیر شود.

r = Z ÷ √N
۲۰

مقایسه تکمیلی و تحلیل حساسیت

[1][2][3]

برای دو زمان پس‌آزمون لازم نیست.

تحلیل جایگزین یا حساسیت: t زوجی برای میانگین اختلاف نرمال؛ آزمون علامت برای عدم تقارن شدید؛ مدل آمیخته برای زمان‌های متعدد.

۲۱

مرز تفسیر و ادعای علّی

[1][2][3]

معنی‌داری آماری به‌تنهایی علت و معلول را ثابت نمی‌کند. طرح پژوهش، تقدم زمانی، انتخاب نمونه و متغیرهای مخدوش‌گر تعیین می‌کنند چه استنباطی مجاز است.

فصل چهارم

اجرا در نرم‌افزار و گزارش علمی

مسیر اجرا در ابزارهای رایج، کد بازتولیدپذیر و یک متن آماده برای گزارش نتیجه ارائه می‌شود.

۲۲

اجرای مرحله‌ای در Excel

[1][2][3]
  1. ۱اختلاف after-before را بسازید و صفرها را مشخص کنید.
  2. ۲قدر مطلق اختلاف‌ها را رتبه‌بندی کنید.
  3. ۳رتبه‌های مثبت و منفی را جمع کنید.
  4. ۴برای p دقیق و ties از SPSS، R یا Python استفاده کنید.
۲۳

اجرای مرحله‌ای در SPSS

[1][2][3]
  1. ۱Analyze ← Nonparametric Tests ← Related Samples
  2. ۲زوج before و after را انتخاب کنید.
  3. ۳Wilcoxon matched-pairs را اجرا کنید.
  4. ۴W/Z، p، میانه تغییر و اندازه اثر را گزارش کنید.
۲۴

اجرای بازتولیدپذیر در R

[1][2][3]

نام ستون‌ها را با فایل خود تطبیق دهید و خروجی، نسخه R و تصمیم‌های پیش‌پردازش را ذخیره کنید.

fit <- wilcox.test(data$after, data$before, paired = TRUE, exact = NULL)
fit
۲۵

اجرای بازتولیدپذیر در Python

[1][2][3]

پیش از اجرا، آرایه‌ها یا DataFrame را از نظر داده گمشده، نوع ستون و تعداد مشاهده کنترل کنید.

from scipy import stats
result = stats.wilcoxon(after, before, alternative='two-sided')
print(result)
۲۶

آزمون‌ها و مدل‌های جایگزین

[1][2][3]

t زوجی برای میانگین اختلاف نرمال؛ آزمون علامت برای عدم تقارن شدید؛ مدل آمیخته برای زمان‌های متعدد.

۲۷

متن آماده گزارش علمی

[1][2][3]

اعداد و عبارت‌های جای‌خالی را با خروجی واقعی جایگزین کنید و آمار توصیفی را کنار آزمون بیاورید.

پس از درمان، شدت درد کاهش یافت؛ میانه تغییر=…، W=…، Z=…، p=…، r=… . تعداد تغییرهای مثبت/منفی/صفر نیز … بود.
۲۸

چک‌لیست پیش از انتشار

[1][2][3]
  • سؤال، جامعه و واحد تحلیل روشن است.
  • فایل داده و کدگذاری کنترل شده است.
  • مفروضه‌ها و محدودیت‌ها گزارش شده‌اند.
  • آماره، مقدار p و حجم نمونه درج شده‌اند.
  • اندازه اثر همبستگی رتبه‌ای زوجی یا r=Z/√N گزارش شده است.
  • فاصله اطمینان و آمار توصیفی آمده‌اند.
  • کد یا Syntax تحلیل نگهداری شده است.
  • نتیجه فراتر از طراحی مطالعه تفسیر نشده است.
پرسش‌های پرتکرار

پاسخ کوتاه به ابهام‌های رایج

آزمون ویلکاکسون زوجی چه زمانی مناسب است؟

داده‌ها قبل/بعد یا جفت‌شده‌اند. اختلاف‌ها رتبه‌پذیرند. t زوجی به‌دلیل مقیاس یا توزیع مناسب نیست.

مهم‌ترین مفروضه‌های آزمون ویلکاکسون زوجی چیست؟

جفت‌سازی صحیح؛ استقلال زوج‌ها؛ قابلیت رتبه‌بندی اختلاف‌ها؛ تقارن اختلاف‌ها برای تفسیر جابه‌جایی مکانی

آیا مقدار p شدت نتیجه را نشان می‌دهد؟

خیر. برای شدت نتیجه از همبستگی رتبه‌ای زوجی یا r=Z/√N و فاصله اطمینان استفاده کنید.

اگر مفروضه‌ها برقرار نباشند چه کنیم؟

t زوجی برای میانگین اختلاف نرمال؛ آزمون علامت برای عدم تقارن شدید؛ مدل آمیخته برای زمان‌های متعدد.

در گزارش علمی چه بنویسیم؟

آمار توصیفی، آماره آزمون، حجم نمونه، مقدار p، اندازه اثر، فاصله اطمینان و محدودیت‌های تحلیل را کنار هم گزارش کنید.

کتابنامه

منابع علمی و مستندات نرم‌افزار

ارجاع‌های داخل متن با شماره‌های زیر تطبیق دارند.

  1. ۱R Documentation — Wilcoxon Rank Sum and Signed Rank Tests
  2. ۲SciPy — Wilcoxon Signed-Rank Test
  3. ۳American Statistical Association — Statement on p-Values
نظر خوانندگان

آیا این راهنما برای تحلیل شما مفید بود؟

بازخورد شما به دقیق‌تر شدن نسخه‌های بعدی این مقاله کمک می‌کند.